Τα μνημεία και η αξία τους

Υπηρεσία Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων τής Φ.Ε.

Υπεύθυνη: Κ. Λογαρά – Λαμπρινουδάκη

ΤΙ ΕΙΝΑΙ ΜΝΗΜΕΙΟ

Μνημείο είναι ό,τι αποτυπώνεται στη μνήμη, ό,τι δηλαδή αξίζει να θυμόμαστε, ή με τη μορφή και το περιεχόμενό του μας κάνει να το θυμόμαστε. Τα υλικά κατάλοιπα τού παρελθόντος (ανθρώπινα έργα, κατάλοιπα ανθρώπινων δραστηριοτήτων, ανθρώπινο περιβάλλον), είναι για τον άνθρωπο μαρτυρίες τής ιστορίας του. Είναι, επομένως, απαραίτητα για να μάθει τον εαυτό του, για την αυτογνωσία του, για την εθνική του συνείδηση και για τη θέση του ανάμεσα  στους άλλους λαούς. Συνεπώς, είναι άξια μνήμης και γι’ αυτό ονομάζονται μνημεία. Με αυτή την έννοια, όχι μόνον τα εντυπωσιακά έργα τέχνης, αλλά και όλα τα κατάλοιπα τού ανθρώπινου παρελθόντος, ακόμα και τα πιο ταπεινά (π.χ. μια καλύβα, ένα γεωργικό εργαλείο, υπολείμματα από φαγητό), είναι μνημεία.

Κατηγορίες Μνημείων

Τα μνημεία διακρίνονται σε δύο μεγάλες κατηγορίες.

  • Αρχαία μνημεία
  • Νεότερα μνημεία                                                                                                                                 

ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΚΑΙ ΕΝΤΟΠΙΣΜΟΣ ΑΡΧΑΙΩΝ ΜΝΗΜΕΙΩΝ

Η διαχείριση ενός μνημείου αρχίζει ήδη με την αναζήτηση, τον εντοπισμό και την αποκάλυψή του. Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους τα αρχαία μνημεία φθάνουν στα χέρια μας:

1. Μνημεία τα οποία έχουν διασωθεί ανά τους αιώνες ή έχουν έλθει στο φως από παλαιότερες έρευνες.

2. Μνημεία τα οποία έρχονται στο φως από συστηματική ανασκαφική έρευνα. Η κατηγορία αυτή προσφέρεται για την ιδανική και ολοκληρωμένη προστασία και διαχείριση τού μνημείου.

3. Μνημεία που έρχονται στο φως από «σωστικές» ανασκαφές. Οι ανασκαφές αυτές διενεργούνται σε χώρους όπου έχει ζητηθεί οικοδομική άδεια.

4. Κατάλοιπα τα οποία γίνονται γνωστά από επιφανειακές έρευνες και μηχανισμούς με τους οποίους μπορούμε να δούμε τι υπάρχει κάτω από το έδαφος χωρίς ανασκαφή. Οι έρευνες αυτές έχουν εξελιχθεί τα τελευταία χρόνια με τη βοήθεια τής σύγχρονης τεχνολογίας και είναι πολύ σημαντικές, γιατί αποτελούν το προκαταρκτικό στάδιο συστηματικών ανασκαφών.

5. Λείψανα κτηρίων ή άλλα ευρήματα τα οποία έρχονται στο φως ως τυχαία ευρήματα, ή υποδεικνύονται από ιδιώτες και αρμόδιες υπηρεσίες, ή τέλος, αποτελούν αντικείμενα αρχαιοκαπηλίας.

statue_Aphrodite_5th c. BC
Άγαλμα Αφροδίτης που κλάπηκε από ανασκαφή, 5ος αιώνας π.Χ.

ΚΑΘΕ ΜΝΗΜΕΙΟ ΕΚΦΡΑΖΕΙ ΕΝΑ ΣΥΝΟΛΟ ΑΞΙΩΝ

  1. Επιστημονική αξία

Η καταγραφή, η τεκμηρίωση και η δημοσίευση ενός μνημείου συμβάλλει στη συνεχώς αυξανόμενη γνώση μας για το παρελθόν, που αποτελεί πολύτιμη ανθρώπινη εμπειρία. Η επιστημονική αξία ενός μνημείου, συνδυαζόμενη με τη δυνατότητα ανάδειξής του, καθορίζεται, επίσης, από:

  • Τη σπανιότητά του                                                                                                                        

    cemetry_astypalaia
    Νεκροταφείο βρεφών στην Αστυπάλαια
  • Τον βαθμό διατήρησης και την ανθεκτικότητα τού υλικού κατασκευής του
pyrgos_xeimarrou
Πύργος Χειμάρρου, 4ος αιώνας π.Χ., Νάξος
  1. Ιστορική αξία: το μνημείο συσχετίζεται με σημαντικά ιστορικά γεγονότα, εθνικής ή παγκόσμιας σημασίας
  2. Αξίες με συγκινησιακή φόρτιση
  • Εθνική αξία: το μνημείο συνδέεται με σημαντικές στιγμές από την ιστορία ενός έθνους ή με στοιχεία τής ταυτότητάς του
tomb II_vergina
Μακεδονικός βασιλικός τάφος ΙΙ, Αιγές (Βεργίνα)
  • Τοπική αξία: το μνημείο αποκτά ιδιαίτερη σημασία, καθώς θυμίζει την πολύχρονη ιστορία μιας συγκεκριμένης περιοχής 
  • Θρησκευτική αξία: μνημεία που συνδέονται με ζώσες θρησκείες 
  • Παλαιότητα: όσο παλαιότερο το μνημείο, τόσο μεγαλύτερη η συγκινησιακή απήχηση που έχει στο κοινωνικό σύνολο

    palamari_skyros
    Παλαμάρι Σκύρου, τειχισμένος οικισμός με πεταλόσχημους προμαχώνες, 3η/2η χιλιετία π.Χ.

4. Αισθητική αξία: μνημεία των οποίων ο δημιουργός είχε την πρόθεση να τα καταστήσει μνημειώδη ή να τους δώσει καλλιτεχνική μορφή

5. Κοινωνική αξία: διακρίνουμε τις εξής κατηγορίες:

  • Διδακτική αξία, εφόσον το μνημείο αποτελεί αντιπροσωπευτικό δείγμα στοιχείων μιας συγκεκριμένης ιστορικής εποχής.                                                                                                                              
  • Πολιτισμική αξία: το μνημείο μπορεί να λειτουργήσει ως πόλος έλξης για αρχαιολογική και ιστορική γνώση, και προσφέρεται για νέα χρήση στο πλαίσιο τής φιλοξενίας πολιτιστικών ή άλλων δραστηριοτήτων (π.χ. καλλιτεχνικές εκδηλώσεις, εκθέσεις, αναπαλαίωση νεοκλασικών κτηρίων, τη στέγαση σύγχρονων υπηρεσιών, κ.ά.).
irwdeio-programma-2017
Ωδείο Ηρώδου Αττικού, Ρωμαϊκό Ωδείο, Αθήνα, 2ος αιώνας μ.Χ. Νέα χρήση όμοια με την αρχική του
  • Οικονομική/τουριστική αξία: μνημεία με υψηλή επισκεψιμότητα, τα οποία δημιουργούν συνθήκες οικονομικής ανάπτυξης σε μια περιοχή.

shop_epidaurus
Πωλητήριο στον αρχαιολογικό χώρο της Επιδαύρου
Advertisements